آکاآپ: بازار کار رشته هماتولوژی (خون شناسی) در آزمایشگاه های مراکز درمانی و بهداشتی، در امور مربوط به کارهای آزمایشگاهی بیماری ­های خونی، تشخیص لام خون محیطی در بدخیمی های هماتولوژیکی و انجام تست ­های تخصصی به منظور کمک به تشخیص بیماری ­های خونی می باشد. همچنین این افراد می توانند در سازمان انتقال خون ایران در تهیه و استفاده از خون و فرآورده ­های خون سالم و انتقال خون مناسب مشغول به کار شوند.در این مقاله از مجموعه مقالات آکا, تصمیم داریم با تخصص هماتولوژیست یا خونریزی و بیشتر با رشته تحصیلی و آینده ی کاری آن آشنا شوید و بررسی کنیم که یک متخصص خونریزی چه نوع آموزشی می بیند. برای مطالعه جزییات بیشتر در ادامه مطلب با آکا همراه باشید.

رشته خون شناسی و بانک خون یا هماتولوژی یکی از رشته های علوم پزشکی در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری  وزارت بهداشت می باشد.

هماتولوژی یکی از شاخه های علوم زیست شناسی بوده که دراین رشته به  مطالعه یاخته‌های (سلولها، واحدهای بنیادین ساختاری و کارکردی همه اندامها) خونی، انعقاد خون و فرایند خونسازی می‌پردازد. این علم مقدار و ساختمان و عمل سلولهای خونی، پیش سازهای سلولهای خونی را در مغز استخوان، ساختار‌های شیمیایی پلاسما و عمل پلاکت ها و پروتئین هایی که در سیستم انعقادی دخالت دارند را بررسی می‌کند.

خون‌شناسی با رشته‌های مختلف پزشکی و علوم پایه از جمله ایمنی‌شناسی، ژنتیک مولکولی و ژنتیک پزشکی و انسانی ارتباط نزدیک دارد.

هماتولوژیست کیست؟

هماتولوژیست پزشک متخصص در تحقیقات، تشخیص، معالجه و جلوگیری از اختلالات خونی و اختلالات سیستم لنفاوی (غدد لنفاوی و عروق) است. اگر پزشک مراقبت های اولیه توصیه کرده است که شما باید یک متخصص هماتولوژی را ملاقات کنید، ممکن است به این دلیل باشد که شما در معرض خطر یک بیماری شامل گلبول های خونی سفید یا قرمز خون، پلاکت ها، رگ های خونی، مغز استخوان، غدد لنفاوی یا طحال قرار دارید. برخی از این شرایط عبارتند از: 

  • هموفیلی بیماری است که مانع از لخته شدن خون شما می شود.
  • سپسیس، یک عفونت در خون است
  • لوسمی، سرطانی که بر سلول های خونی تأثیر می گذارد.
  • لنفوم، سرطانی که بر غدد لنفاوی و رگها اثر می گذارد.
  • کم خونی سلول داسی، بیماری که مانع از جریان یافتن گلبول های قرمز خون از طریق سیستم گردش خون شما می شود.
  • تالاسمی، شرایطی که بدن شما هموگلوبین کافی ایجاد نمی کند.
  • کم خونی، شرایطی که گلبول های قرمز خون کافی در بدن شما وجود ندارد.
  • ترومبوز ورید عمقی، وضعیتی که در آن لخته های خون در رگ های شما شکل می گیرد.
  • اگر می خواهید در مورد این اختلالات و سایر شرایط خون بیشتر بدانید، می توانید اطلاعات بیشتری را از طریق وبینار ایجاد شده توسط مرکز کنترل بیماری ها (CDC) دریافت کنید.

رشته هماتولوژی در ایران 

هماتولوژیست ها چه نوع آزمایش هایی انجام می دهند؟

برای تشخیص یا نظارت بر اختلالات خونی، متخصصان خون اغلب از این آزمایشات عنوان شده در بخش سلامت نمناک استفاده می کنند: 

در این آزمایش گلبولهای قرمز و سفید خون، هموگلوبین (پروتئین خون)، پلاکت ها (سلول های ریزی که برای ایجاد لخته خون جمع می شوند) و هماتوکریت (نسبت سلول های خونی به پلاسمای مایع در خون شما) را شمارش می کنند. 

زمان پروترومبین (PT)

این آزمایش اندازه گیری می کند که چه مدت زمان طول می کشد تا خون شما لخته شود. کبد شما پروتئینی به نام پروترومبین تولید می کند که به تشکیل لخته کمک می کند. اگر در حال استفاده از داروی رقیق کننده خون هستید یا پزشک مشکوک است که ممکن است مشکل کبدی داشته باشید، آزمایش PT ممکن است به نظارت یا تشخیص وضعیت شما کمک کند.

 زمان ترومبوپلاستین جزئی (PTT)

مانند آزمایش پروترومبین، مدت زمان گرفته شده خون شما برای لخته شدن را اندازه گیری می کند. اگر در هر نقطه از بدن خونریزی مشکلی دارید - خونریزی بینی، قاعدگی های شدید ، ادرار صورتی - یا اگر خیلی راحت کبود می شوید، پزشک شما می تواند از PTT استفاده کند تا دریابد که آیا اختلال خونی باعث این مشکل می شود یا خیر.

 نسبت نرمال بین المللی (INR)

اگر از وارفارین رقیق کننده خون استفاده می کنید، پزشک ممکن است نتایج آزمایش لخته شدن خون شما را با نتایج آزمایشگاه های دیگر مقایسه کند تا مطمئن شود دارو به درستی کار می کند و ازسالم بودن کبد شما اطمینان حاصل می کند. این محاسبه به عنوان یک رابطه عادی بین المللی (INR) شناخته می شود.

برخی از دستگاه های جدیدتر در خانه به بیماران این امکان را می دهند که آزمایش INR خود را در خانه خود انجام دهند، که نشان داهنده کیفیت زندگی برای بیمارانی است که نیاز به اندازه گیری منظم سرعت لخته شدن خون خود را دارند. 

بیوپسی مغز استخوان

اگر پزشک فکر کند مغز استخوان شما به اندازه کافی سلول های خون تولید نمی کند، ممکن است به بیوپسی مغز استخوان احتیاج داشته باشید. یک متخصص از یک سوزن کوچک برای گرفتن مقداری از مغز استخوان (یک ماده نرم درون استخوان های شما) استفاده می کند تا در زیر میکروسکوپ آنالیز شود.

پزشک شما ممکن است قبل از بیوپسی مغز استخوان از بی حسی موضعی برای بی حس کردن ناحیه استفاده کند. در طی این روش بیدار خواهید بود زیرا انجام این روند نسبتاً سریع است.

رشته هماتولوژی در دانشگاه آزاد 

هماتولوژیست ها چه روش های دیگری را انجام می دهند؟

هماتولوژیست ها در بسیاری از روش های درمانی، معالجه و مراحل مربوط به خون و مغز استخوان نقش دارند. هماتولوژیست ها: 

  • درمان با تخریب (روش هایی که با استفاده از گرما، سرما، لیزر یا مواد شیمیایی می توان بافت غیر طبیعی را از بین برد)
  • انتقال خون
  • پیوند مغز استخوان و اهدا سلول های بنیادی
  • درمان سرطان، از جمله شیمی درمانی و بیولوژی درمانی
  • درمان فاکتور رشد
  • ایمونوتراپی
  • از آنجا که اختلالات خونی می تواند تقریباً در هر ناحیه از بدن تأثیر بگذارد، معمولاً متخصصان هماتولوژی با سایر متخصصان پزشکی خصوصاً متخصصان داخلی، آسیب شناسان، رادیولوژیست ها و انکولوژیست ها همکاری می کنند.
  • هماتولوژیست ها هم بزرگسالان و هم کودکان را درمان می کنند. آنها ممکن است در بیمارستان ها، در کلینیک ها یا در آزمایشگاه ها مشغول به کار شوند. 

متخصص خونریزی چه نوع آموزشی می بیند؟

اولین قدم برای پزشک هماتولوژی، اتمام چهار سال دانشکده پزشکی است و به دنبال آن یک رزیدنت دو ساله برای آموزش در یک زمینه تخصصی مانند پزشکی داخلی انجام می شود. 

بعد از رزیدنتی، پزشکانی که می خواهند هماتولوژیست شوند، یک دوره دو تا چهار ساله تحصیلی را تکمیل می کنند، که در آن، آنها یک زیرگروه را مانند گروه کودکان مطالعه می کنند. 

خون شناسی چیست؟

هماتولوژی بررسی اختلالات خون و خون است. متخصصان خون ، ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی کاملی هستند که در زمینه بیماری های خون و اجزای خون تخصص دارند. این موارد شامل سلول های خون و مغز استخوان است. آزمایش های خونش ناسی می توانند به تشخیص کم خونی، عفونت، هموفیلی، اختلالات لخته شدن خون و لوسمی کمک کنند.

رشته هماتولوژی در المان 

چه تفاوتی بین یک متخصص هماتولوژی و یک متخصص آسیب شناسی خون وجود دارد؟

هماتولوژیست معمولاً یک متخصص داخلی است که دارای مدرک دانشگاهی است، یا پزشک متخصص کودکانی که سال ها آموزش در زمینه خون شناسی را پشت سر گذاشته است. این متخصص هماتولوژی به طور کلی روی مراقبت مستقیم بیمار و تشخیص و مدیریت بیماری خون شناسی، به ویژه سرطان ها تمرکز دارد. 

متخصص آسیب شناسی خون معمولاً در هر دو آسیب شناسی آناتومیک و بالینی دارای مدرک دانشگاهی است و سالها آموزش دیگری در زمینه خون سازی را دارد. این تخصص صرفا فقط مطالعه بیماری خون و مغز استخوان نیست. همچنین این رشته شامل مطالعه ارگان ها و بافت هایی است که از سلول های خونی برای انجام عملکردهای فیزیولوژیکی خود استفاده می کنند. این موارد شامل غدد لنفاوی، طحال، تیموس و سایر بافت های لنفاوی است. متخصص آسیب شناسی خون روی تشخیص شرایط بافت های خون ساز و غنی از لنفوسیت ها تمرکز دارد. این کار معمولاً با معاینه مستقیم بافت و خون در آزمایشگاه انجام می شود.

بازار کار رشته هماتولوژی (خون شناسی)

بازار کار دکتری هماتولوژی

بازار کار دکتری هماتولوژی در مراکز درمانی با نظارت بر هموویژلانس (سیستم نظارت کشوری بر سلامت خون و فرآورده ­های آن) و به حداقل رساندن عوارض انتقال خون در بیمارستان­ ها می باشد. این افراد همچنین می توانند وارد حیطه آموزش، پژوهش و تحقیقات شده و یا به عنوان هیئت علمی در دانشگاه ­ها کرسی استادی را بدست آورند. همچنین بازار کار دکتری هماتولوژی در مراکز دانش بنیان دولتی و خصوصی مثل انستیتوپاستور ایران، رویان، بن یاخته، مرکز تحقیقات خون و انکولوژی و پیوند مغز استخوان بیمارستان  های شریعتی و طالقانی می باشد. متخصصان دارای مدرک دکتری هماتولوژی می توانند در این مراکز مشغول به فعالیت­ های پژوهشی و طرح­ های تحقیقاتی در زمینه سرطان خون (لوسمی)، بیماری ­های انعقادی و تحقیقات مربوط به سلول­ های بنیادی به عنوان مجری یا همکار طرح شوند یا حتی خودشان اقدام به تاسیس یک مرکز پژوهشی بالینی نمایند.

بازار کار دکتری هماتولوژی در دنیای تشخیص و بالین نیز می باشد. متخصصان این رشته می توانند وارد دنیای تشخیص و بالین شده و با عزیزان دارای مدارک دکترای بیوشیمی و باکتری شناسی همراه شده و یک آزمایشگاه تشخیص طبی جنرال تاسیس کنند که احتمالا از نظر درآمد شرایط مطلوب تری خواهد داشت. اما بالطبع با مشکلات کاری خاص خود اعم از کسب مجوز روبرو خواهند شد.

آینده تحصیلی

این رشته در 2 مقطع  کارشناسی ارشد و دکتری در ایران پذیرش دارد.
فارغ التحصیلان این رشته گزینه های انتخابی بسیار متنوعی برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری دارند.
وزارت علوم: دکترای زیست شناسی (کلیه گرایش ها)
وزارت بهداشت: دکترای رشته های خون شناسی آزمایشگاهی و علوم انتقال خون ( هماتولوژی )، بیولوژی تولید مثل، پزشکی مولکولی، زیست فناوری پزشکی، مهندسی بافت، نانوفناوری پزشکی، ایمنی شناسی پزشکی، علوم سلولی کاربردی، انفورماتیک پزشکی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)، سلامت در بلایا و فوریتها (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)، سلامت و رفاه اجتماعی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)، اپیدمیولوژی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)، مددکاری اجتماعی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی به شرط داشتن کارشناسی مددکاری)، گفتار درمانی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد به شرط داشتن کارشناسی گفتار درمانی)

بازار کار رشته هماتولوژی در ایران

 بازار کار رشته هماتولوژی در ایران به دلیل عدم وجود شرایط و امکانات کافی و ایده ال برای انجام کارهای پژوهشی نسبت به سایر کشورهای پیشرفته مثل آمریکا، انگلیس، آلمان و کانادا وضعیت مناسبی ندارد. توصیه می شود اگر امکان ادامه تحصیل در  خارج از کشور را دارید برای دوره ارشد یا دکترا و یا حتی به منظور فرصت مطالعاتی اقدام بفرمایید و از دنیای پربهای برون از مرزها بهره مند شوند. همچنین به دلیل عدم مطلوب بودن وضعیت اشتغال درآمد و جذب هیئت علمی در رشته خون شناسی و معطوف بودن کانون توجه وزارت بهداشت به عزیزان پزشک متخصص، عزیزان پیراپزشک مثل ما که در اصل بنیادی تر مسائل پزشکی را فرا می گیرند و مهد پژوهش و تحقیقات هستند، باید امید به حداقل دستمزد داشته باشند! اما باز هم با این اوصاف همه چیز به میزان مهارت علمی و عملی و زیرکی شما عزیزان برای کسب شغل و درآمد مناسب بستگی دارد.

به عنوان معرفی کارشناسی ارشد هماتولوژِی، می توان گفت که هماتولوژی یکی از شاخه­های علوم زیستی است که به مطالعه عناصر تشکیل دهنده خون، ارگان­ های خون ساز و بیماری­های خونی و انعقادی می پردازد. علم هماتولوژی یکی از جذاب ترین و گسترده ترین رشته­های علوم پزشکی در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا است. این رشته مقدار و ساختمان و عمل سلول های خونی، پیش سازهای سلول های خونی در مغز استخوان، ساختار‌های شیمیایی پلاسما و عمل پلاکت ها و پروتئین هایی که در سیستم انعقادی دخالت دارند را بررسی می‌کند.

 

ایجاد دوره کارشناسی ارشد هماتولوژی (خون شناسی) در دانشگاه های واجد شرایط 

علت ایجاد دوره کارشناسی ارشد هماتولوژی (خون شناسی آزمایشگاهی و بانک خون) در دانشگاه های واجد شرایط، تامین نیروی انسانی لازم جهت تشخیص بیماری های خونی توسط بررسی های آزمایشگاهی و نیاز به انواع فرآورده های خونی سالم جهت درمان این قبیل بیماری ها می باشد.

کارشناسی ارشد هماتولوژی  با رشته های مختلف پزشکی و علوم پایه از جمله ایمنی شناسی، ژنتیک مولکولی و ژنتیک پزشکی و انسانی ارتباط نزدیک دارد.

 

دروس کارشناسی ارشد هماتولوژی

با آرزوی موفقیت روزافزون برای تمامی داوطلبان کنکور کارشناسی ارشد رشته خون شناسی و بانک خون وهمچنین کسب  بهترین نتیجه در کنکور وزارت بهداشت برای ورود به دنیای شیرین و جامع علم  هماتولوژی. دانشجویان گرامی ملزم به گذراندن دروس زیر در طول دوره کارشناسی ارشد هماتولوژی می باشند. بسته به دانشگاه مربوطه و مدیریت گروه هر دانشکده ممکن است انتخاب دروس اختیاری و جبرانی متفاوت باشد.

تعداد کل واحدهای دروس کارشناسی ارشد هماتولوژی، 30 واحد به شرح ذیل می باشد:

تعداد  واحدهای درسی: 30 واحد

تعداد واحدهای دروس اختصاصی اجباری: 20 واحد

تعداد  واحدهای دروس اختصاصی اختیاری: 4 واحد

پایان نامه: 6 واحد

علاوه بر این دروس دانشجو موظف است با تشخیص گروه آموزشی و تائید شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه، تمامی یا تعدادی از دروس جبرانی را بگذراند.

چارت درسی ارشد هماتولوژی

جداول زیر چارت درسی ارشد هماتولوژی به تفکیک دروس جبرانی، دروس اختصاصی اجباری، دروس اختصاصی اختیاری می باشد.

 

دروس کارشناسی ارشد هماتولوژی : دروس جبرانی

گذراندن درس سیستم های اطلاع رسانی پزشکی برای همه دانشجویان به عنوان درس جبرانی الزامی است.

دروس کارشناسی ارشد هماتولوژی : دروس اختصاصی اجباری

نام درس

تعداد واحد

پیش نیاز

ایمنی شناسی پایه

3

-

بیولوژی سلولی و ملکولی پایه

2

-

خون شناسی پایه

3

-

پاتولوژی

2

-

*سیستم­های اطلاع رسانی پزشکی

1

-

دروس کارشناسی ارشد هماتولوژی : دروس اختصاصی اختیاری

نام درس

تعداد واحد

پیش نیاز

ایمنی شناسی پیشرفته

3

ایمنی شناسی پایه

بیولوژی سلولی ملکولی پیشرفته

2

بیولوژی سلولی ملکولی پایه

مبانی کشت سلول و سلول­های مغز استخوان

1

بیولوژی سلولی ملکولی پیشرفته

روش تحقیق

1

-

خون شناسی 1 ( کلیات،گلبول قرمز)

3

خون شناسی پایه

خون شناسی 2 (گلبول­های سفید)

3

خون شناسی 1

خون شناسی 3 ( پلاکت­ها، هموستاز)

2

خون شناسی 2

ایمونوهماتولوژی و انتقال خون

4

ایمنی شناسی پیشرفته

کنترل کیفی در خون شناسی و بانک خون

1

خون شناسی 2 ، ایمونوهماتولوژی و انتقال خون

نام درس

تعداد واحد

پیش نیاز

سمینار هماتولوژی

1

خون شناسی 1 و 2

کارآموزی هماتولوژی

3

خون شناسی 1 و 2

سمینار ایمونوهماتولوژُی

1

ایمونوهماتولوژی و انتقال خون

کارآموزی ایمونوهماتولوژی و انتقال خون

3

ایمونوهماتولوژی و انتقال خون

دانشجویان ملزم به گذراندن 4 واحد از دروس اختصاصی اختیاری با نظر گروه مربوطه می باشند.

نمونه کارنامه رتبه های برتر ارشد هماتولوژی در سال های گذشته

سال آزمون

زبان

سلولی مولکولی

بیوشیمی

ایمنی

هماتولوژی

رتبه

1396

%93.333

%55.

%61.667

%71.111

%63.218

2

1395

%67.50

%40

%35.09

%51.11

%46.67

16

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 96

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی ممکن است هر سال بسته به شرایط دانشکده ها و گروه ها کم و زیاد شود و یا حتی برخی از دانشگاه ها پذیرش نداشته باشند.

 

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 96

مازاد ( بین الملل

(ظرفیت عادی (روزانه

دانشگاه

4

5

اهواز

0

5

ایران

3

3

بوشهر

4

7

تبریز

0

5

تهران

3

6

تربیت مدرس

0

8

سازمان انتقال خون

5

6

شهید بهشتی

4

6

شیراز

0

6

کرمان

3

5

مشهد

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 97

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 97 در دوره های روزانه و ظرفیت مازاد مطابق جدول زیر می باشد:

دوره روزانه: 52 نفر

دوره مازاد: 12نفر

کل: 64

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 97

دانشگاه

روزانه

مازاد

اهواز

4

2

ایران

3

1

بوشهر ( شروع دوره نیمسال دوم)

2

1

بیرجند

5

0

تبریز

9

2

تربیت مدرس

5

1

تهران

3

0

سازمان انتقال خون

6

0

شهید بهشتی

3

1

شیراز

3

0

کرمان

5

2

مشهد

4

2

 

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 98

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 98 در دوره های عادی و شهریه پرداز مطابق جدول زیر می باشد:

ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد هماتولوژی 98

دانشگاه عادی شهریه پرداز جمع کل
اهواز  4 1 5
ایران 2 1 3
بوشهر 2 1 3
بیرجند 4 2 6
تربیت مدرس 5 1 6
تهران 3 1 4
سازمان انتقال خون ایران 6 1 7
شهید بهشتی  3 3 6
شیراز 3 3 6
کرمان 5 1 6
مشهد 4 2 6
جمع کل 41 17 58

فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد هماتولوژی می توانند در رشته های زیر در آزمون مقطع دکترای حوزه علوم پزشکی شرکت کنند:
 

  • خون شناسی آزمایشگاهی و علوم انتقال خون ( هماتولوژی )

  • بیولوژی تولید مثل

  • پزشکی مولکولی

  • زیست فناوری پزشکی

  • مهندسی بافت

  • نانوفناوری پزشکی

  • ایمنی شناسی پزشکی

  • علوم سلولی کاربردی

  • انفورماتیک پزشکی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)

  • سلامت در بلایا و فوریتها (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)

  • سلامت و رفاه اجتماعی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)

  • اپیدمیولوژی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی)

  • مددکاری اجتماعی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد علوم پزشکی به شرط داشتن کارشناسی مددکاری)

  • گفتار درمانی (مجاز برای تمامی رشته های ارشد به شرط داشتن کارشناسی گفتار درمانی)
  • ژنتیک پزشکی